กระจับ


ชื่อวิทยาศาสตร์ Trapa bispinosa Roxb.
ชื่อวงศ์ ONAGRACEAE
ชื่อสามัญ Water chestnut, Water caltrops
ชื่ออื่นๆ
กะจับ, มะแง่ง, ม่าแง่ง, พายับ, เขาควาย
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ เป็นพืชน้ำล้มลุกอายุหลายฤดู มีอยู่ทั่วไป ลักษณะเป็นกอลอยน้ำ ชอบน้ำนิ่ง มีรากหยั่งยึดดินและมีไหล

ใบเดี่ยวมี 2 แบบ ใบที่ลอยน้ำมีก้านยาว อวบน้ำและพองเป็นกระเปาะตรงกลาง ทำให้ลอยน้ำได้ดี แผ่นใบมีรูปร่างคล้ายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน หรือรูปพัด ขอบใบแหลม ผิวใบด้านบนสีเขียวเป็นมัน ด้านล่างมีสีแดง ใบจะเรียงรอบลำต้นเวียนเป็นเกลียวถี่ๆ ทำให้ดูเหมือนใบแผ่เป็นวงรอบต้น ใบอีกแบบหนึ่งอยู่ในน้ำ เป็นเส้นฝอยๆ คล้ายราก

ดอกเป็นดอกเดี่ยวสีขาว ออกที่โคนก้านใบ ซึ่งจะบานอยู่เหนือน้ำ และมีกลีบเลี้ยง, เกสรตัวเมียและกลีบดอกอย่างละ 4 กลีบ โดยจะมีเกสรตัวเมียติดกับกลีบดอกสลับกัน ส่วนสิ่งที่อยู่เหนือวงกลีบคือรังไข่ ซึ่งมีอยู่ 2ช่องและมีออวุล 1 เมล็ด/ช่อง เมื่อผสมพันธุ์เสร็จแล้ว ก้านดอกจะงอกลับลงน้ำและผลจะเจริญอยู่ใต้น้ำ

ผลอ่อนสีม่วงอมแดงจะเปลี่ยนเป็นสีดำเมื่อแก่ ส่วนที่เป็นเขาโค้ง 2 ข้างเจริญมาจากกลีบเลี้ยง ผลหรือฝักกระจับมีสีดำขนาดใหญ่ เปลือกหนาแข็งงอโค้งคล้ายเขาควาย เมื่อกะเทาะเปลือกนอกที่แข็งออก จะได้เนื้อในสีขาว มีแป้งมาก มีรสหวานมัน ใช้รับประทานเป็นอาหาร เกิดตามแหล่งน้ำจืดนิ่งๆทั่วไป

ขยายพันธุ์ โดย ฝัก หรือ แยกหน่อ
ประโยชน์ทางยา
หัว เป็นยาบำรุง บำรุงครรภ์
ใบ รสเปรี้ยว กัดเสมหะ แก้ไอ ขับเมือกมันในลำไส้ และถอนพิษต่างๆ รสเปรี้ยว
เนื้อในฝัก รสมันหอมหวาน เป็นยาชูกำลัง บำรุงทารกในครรภ์ แก้อ่อนเพลีย บำรุงร่างกายหลังพื้นไข้
DNA barcode ตัวอย่าง
รูปภาพ
ข้อมูลเพิ่มเติม อ่าน
เอกสารอ้างอิง
ฐานข้อมูลพันธุกรรมพืช. กระจับ. สืบค้นเมื่อ 1 กรกฎาคม 2562, จาก http://hort.ezathai.org/?p=128
สารานุกรมสมุนไพรไทย. กระจับ-กระจับเขา. สืบค้นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2562, จาก http://xn--o3cdbaevbumi7e7euch5pc3gc.blogspot.com/2012/03/blog-post_5057.html
สมุนไพรดอทคอม. กระจับ. สืบค้นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2562, จาก https://www.samunpri.com/%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%9A/
ภญ.ดร.สุภาภรณ์ ปิติพร หัวหน้ากลุ่มงานเภสัชกรรม โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร. กระจับ สมุนไพรแห่งการบำรุงทุกเพศทุกวัย (happy+). สืบค้นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2562, จาก https://health.kapook.com/view104704.html
สมุนไพร. กระจับ. สืบค้นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2562, จาก http://samunpai2525.blogspot.com/2014/10/blog-post_33.html
ฐานข้อมูลพืชผัก บทความเกษตร. กระจับ คุณประโยชน์มากล้น และลักษณะทางพฤกษศาสตร์. สืบค้นเมื่อ 2 กรกฎาคม 2562, จาก https://vegetweb.com/กระจับ-คุณประโยชน์-และลั/